Skip to main content

सावरकर कॉंग्रेसमध्ये का गेले नाहीत?

स्वातंत्र्य पुर्व काळात लंडनमध्ये असलेल्या भारतीयांमध्ये दोन तट पडले होते. यांच्यात वादविवाद होत असत. एका गटाचे नेते होते गांधी तर दुसऱ्याचे सावरकर. वादात ज्याची बाजू पटत असे त्याच्या बाजूने जमलेले तरुण जाऊन बसत. हे सर्व तरुण म्हणजे हिंदुस्थानातून उच्च शिक्षणासाठी आलेला बुध्दीमान तरुण वर्ग होता. त्यांच्या समोर बुवाबाजी व महात्मेगिरीची लटपटपंची चालणेच शक्य नव्हते. हळु हळु सावरकरांच्या बाजूला बसणाऱ्यांची संख्या वाढु लागली व एक दिवस असा आला की एका बाजूला गांधी एकटे व दुसऱ्या बाजूला सावरकर आणि त्यांच्या प्रभावळीतले तरुण. त्यानंतर गांधींनी इंडीया हाऊस मध्ये जाणे सोडले व "मारो काटो का पंथ" या नावे क्रांतीकारकांवर टिका करणारे एक राजनिष्ठ पुस्तक लिहिले. त्याच्या प्रस्तावनेत गांधी लिहितात, लंडनमधले इंडीया हाऊस मधले ब्रिटीशांविरुध्द पसरलेले विषारी वातावरण पाहुन मी दचकलो आणि तेथुन मागे फिरलो.
दुर्दैवाने पुढे सावरकर पकडले गेले आणि अभिनव भारत संस्था उध्द्वस्त झाली. सावरकरांना कठोरातली कठोर अशी काळ्या पाण्याची दोन जन्मठेपींची शिक्षा सुनावली गेली.
अंदमानात ११ वर्षे व रत्नागिरीत तीन वर्षे असा तुरुंगवास सावरकरांना घडला.
नंतर सावरकर व ब्रिटीश सरकार यंच्यातील तहाद्वारे सावरकरांची पाच वर्षे राजकारणात भाग न घेण्याच्या व रत्नागिरी न सोडण्याच्या अटींवर त्यांना तुरुंगातुन मुक्त केले गेले. १९२४ ते १९३७ असा दिर्घ काळ रत्नागिरीत स्थानबध्द असा काळ व्यतित झाला. गुप्तहेर हे आयुष्यभर सावलीसारखे मागे होतेच.
रत्नगिरीतून सावरकरांची संपुर्ण मुक्तता झाल्यानंतर प्रथम लोकशाही स्वराज्य पक्षात व नंतर हिंदुमहासभेत गेले. त्यापुर्वी त्यांनी कॉंग्रेसमध्ये यावे असा आग्रह करणारे नेते होते सुभाषचंद्र बोस, वीर नरिमन, डॉ.ना.भा.खरे, सर मानवेंद्रनाथ रॉय इ.इ.
गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील चाललेल्या गांधी गोंधळात सावरकरांनी दुरदृष्टीने न जाणेच पसंत केले.
यानंतर लवकरच हे सर्व वर उल्लेख केलेले व सावरकरांना कॉंग्रेस मध्ये या असा आग्रह करणारे हे नेते म्हणजे बोस, डॉ.खरे, रॉय व वीर नरिमन या सर्वांना शिस्तभंगाच्या नावे कॉंग्रेस मधुन निष्कासित केले गेले.
आपल्या आधी १९२० ते १९३७ अशी सतरा वर्षे प्रस्थापित झालेल्या गांधींच्या नेतृत्खावाली सावरकर रहाणे म्हणजे एका म्यानात दोन तलवारी सारखेच होऊन वरील नेत्यांप्रमाणेच सावरकरांचीही गत झाली असती हे उघड आहे.
कॉंग्रेस जर निर्भेळ राष्ट्रवादी असती तर मी कॉंग्रेस मध्येच गेलो असतो, पण ती तशी राहिली नाही व एक व्यक्ती एक मत या लोकशाही तत्ववार चालत नाही या कारणा मुळेच सावरकरांनी कायम कॉंग्रेसचा विरोध केला.

© चंद्रशेखर साने

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Freedom at Midnight मधील सावरकर–गोडसे आरोप : १९७७ च्या प्रज्वलंत दिवाळी विशेषांकातील न्यायालयीन नोंद

  १९७७ च्या ‘प्रज्वलंत’ दिवाळी विशेषांकातील एक महत्त्वाचा समकालीन दस्तऐवज Freedom at Midnight हे Larry Collins आणि Dominique Lapierre यांनी लिहिलेले पुस्तक १९७५ मध्ये प्रकाशित झाले. या पुस्तकातील स्वातंत्र्यवीर सावरकर आणि नथुराम गोडसे यांच्या संबंधांविषयीच्या आक्षेपार्ह मजकुरावर त्या काळात आक्षेप घेण्यात आला होता. या प्रकरणाबाबत आज इंटरनेटवर अनेक परस्परविरोधी दावे आढळतात. काही ठिकाणी असे म्हटले जाते की केवळ खटला दाखल करण्याची धमकी देण्यात आली होती; तर काही ठिकाणी न्यायालयीन कारवाई झाल्याचा उल्लेख आहे. या वादाचा शोध घेताना मला मिळालेला अत्यंत महत्त्वाचा समकालीन स्रोत म्हणजे ‘प्रज्वलंत’ या मराठी नियतकालिकाचा दिवाळी विशेषांक, १९७७. या अंकातील संबंधित चार पाने येथे मूळ स्वरूपात देत आहे. या पानांमध्ये Freedom at Midnight च्या मराठी अनुवादाविरुद्ध करण्यात आलेली कारवाई, गोपाळ गोडसे यांची भूमिका, पुणे न्यायालयातील कारवाई तसेच ‘नागपूर न्यायालयात अभियोग दाखल’ असा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. तसेच संबंधित मजकूर काढण्याबाबत प्रकाशकांकडून करण्यात आलेल्या कार्यवाहीचा आणि पुढील न्यायालयीन प्रक्रियेचा ...
Post a Comment
Read more

वृत्तविचार

वृत्तविचार मराठी काव्य रचना करताना ती गेय व तालबद्ध असावी यासाठी ती विविध वृत्तांत केल्यास ती अधिक सुमधुर वाटते. वृत्तबद्ध काव्यरचनेविषयी शाळेत असताना शिकले गेल्यानंतर वृत्तरचना हा विषय मागे पडतो. इंग्रजी माध्यमातून शिकलेल्या मराठी विद्यार्थ्यांना तर सहसा याविषयी काहीच माहिती नसते. पण काव्य रचण्याची आवड कोणत्याही ज्ञानशाखेत शिकलेल्या माणसाला असते. त्यांना छंदशास्त्राची माहिती सहज उपलब्ध होतेच असे नाही. ती आंतरजालावर देण्याचा हा छोटा प्रयत्न ! काव्य विविध छंदात केल्याने त्यात तालबद्धता येते व ते गेय होते. वृत्तरचनेचे चार प्रकार आहेत १. अक्षर गण वृत्ते २. जातिवृत्ते ३. छंदवृत्ते ४. मुक्तछंद . १. अक्षरगणवृत्ते:- . प्रत्येक अक्षराचे दोन प्रकार यात केले जातात. १. लघु किंवा ऱ्हस्व व २. दीर्घ किंवा गुरु लघु अक्षर साधारण "U" (अर्धचंद्र) अशा चिन्हाने दर्शवले जाते तर गुरु अक्षर "_" या चिन्हाने दर्शवले जाते . बाराखडीमधे अ, इ, उ हे स्वर लघु तर आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ, अं व अ: हि गुरु अक्षरे होत. "ख्‌" या व्यंजनाचे बाराखडीत पुढील प्रकारे लघु व गुरु प्रकार होतील, ख,खि व खु ...
1 comment
Read more

विष्णुदास नाम्याची स्वामिनी काळी...

. लहानपणापासून कधीही व कितीही ऐकले तरीही मला कंटाळवाणे न वाटलेले गाणे म्हणजे विष्णुदास नामांची ‘रात्र काळी घागर काळी..’ ही रचना. गोविंद पोवळे , नागवेकर व सहकारी यांनी गायलेले हे काव्य ऐकताना मनात एक शांत भाव दाटुन येतो. या गाण्याचे शब्द मला ऐकु येतात ते असे, . रात्र काळी घागर काळी यमुनाजळेही काळी वो माय बुंथ काळी बिलवर काळी गळामोती येतावळी काळी वो माय... ॥ धृ ॥ मी काळी, कांचोळी काळी कासकासोनि ते काळी वो माय बुंथ काळी ... ॥ १ ॥ एकली पाण्याला, नव जाय साजणी सवे पाठवा मुर्ती सावळी वो माय बुंथ काळी... ॥ २ ॥ विष्णुदासनाम्याची, स्वामिनी काळी कृष्णमूर्ती बहु काळी वो माय बुंथ काळी.... ॥ ३ ॥ . विष्णुदासनामा हे एकनाथांच्या काळचे ! संत नामदेव महाराज वेगळे !! विष्णुदास म्हणजे विठ्ठलाचे दास. कृष्णाचे काळे रुप संतांना प्रिय होते. काळा रंग म्हणजे सर्व रंगांचे एकत्रीकरण. डांबर काळे असते त्यापासून सर्व रंग निर्माण करतात. सर्व मूळ रंग एकत्र केले की पुन: काळा रंग तयार होतो. यमुनेचे जळ काळे, घागर काळी. जे आणायचे ते काळे ज्यातून आणायचे ते काळे, जो आणतो आहे तोही आता काळाच. आता एवढे झाल्यावर वरपांगी रुप तरी व...
6 comments
Read more