उस्फुर्त

पंतप्रधान मोदी यांच्या कॉंग्रेसमुक्त भारत या अभियानाचा अर्थ काय असावा? सर ऍलन ह्युम या ब्रिटीश अधिकाऱ्याला १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमरात बाईचा वेष करुन लपत छपत पळुन जाऊन जीव वाचवावा लागला होता. या सशस्त्र उद्रेकाचा त्याने चांगलाच धसका घेतला. भारतीयांनी परत असा उठाव केला तर ब्रिटीशांच साम्राज्य भारतावर रहाणार नाहीच आणि फार मोठी जिवितहानी पण होईल हे त्याच्या लक्षात आल. भारतीयांचा उद्रेक जर साठत गेला तर एक दिवस स्फोट होऊन विनाश अटळ हे त्याने ओळखले व भारतीयांच्या असंतोषाला वाट मिळावी या उद्देशाने त्याने भारतीय र्कॉंग्रेसची स्थापना केली. तिचे वर्णन त्याने कुकरची वाफ जाण्यास जो सेफ्टी वॉल्व्ह असतो त्याप्रमाणे केले. सुरुवातीला कॉंग्रेसचे स्वरुप सेफ्टी शिटी सारखेच होते. कॉंग्रेस मधला मवाळ वर्ग ब्रिटीशांचे राज्य म्हणजे ईश्वरी कृपा समजत असे. अर्थात याचा अर्थ हे मवाळ लोक ब्रिटीश राजनिष्ठ असले तरी त्यांचे देशावर व देशवासियंवर प्रेम नव्हते असे नाही आणि त्यांनी काहीच काम केले नाही असा मात्र नाही. न्यायमुर्ती रानडे, गोपाळ कृष्ण गोखले यांच्या सारख्या मवाळांनी भारताची बाजू च...

मायकेल ओडवायर हा पंजाबचा गव्हर्नर, याच्याच काळात जालियनवाला बाग घटना घडली, व त्या घटनेचा सूड उधमसिंग या क्रांतीकारकाने लंडनला जाऊन ओडवायचा वध करुन घेतल. या ओडवायरने हिंदुस्थानाविषयी आपल्या एका इतिहासवजा पुस्तकात काही निरिक्षण नोंदवली आहेत, त्यात तो म्हणतो, "....या लोकांपैकी अत्यंत शक्तीमान असे मराठे लोक आहेत, त्यांनी मोगलांच्या साम्राज्याला नवव्या भागात सांगितल्याप्रमाणे चांगलाच हादरा देऊन ते साम्राज्य हस्तगत करण्याचा धाडसी प्रयत्न केला. हे मराठे लोक मुंबई इलाख्यात रहातात. त्या इलाख्यातील कोल्हापुर राज्यावर आजही त्या थोर शिवाजीचा वंशज कोल्हापुरचा महाराजा, राज्य करीत आहे. याशिवाय पश्चिम आणि मध्य भारतामध्ये शिंदीया, होळकर, गायकवाड या मराठी राजांचीही राज्ये आहेत, आणि ही ब्रिटीशांची मांडलिक आहेत. ह्या मराठ्यांच्या जातीची लोकसंख्या चाळिस ते पन्नास लाख आहे. पण हिंदुस्थानच्या अथांग जनसागरात ही जमात म्हणजे शिखांप्रमाणे एक अल्पसंख्य जमात ठरते. हे मराठे लोकही शिखांप्रमाणेच अत्यंत शूर आ्णि लढाऊ आहेत. जर कधीकाळी आमच्या सत्तेला (चळवळीमुळे) हादरा बसला आणि ती खिळखिळि झाली तर हे मराठे राजे ...

माझा गांधी विचार आणि गांधी वाद यांना तीव्र विरोध असला तरी त्यांना उद्देशुन महात्मा हा शब्द वापरायला माझ्या दृष्टीने हरकत नाही कारण तो ज्याच्या त्याच्या भावनेचा प्रश्न आहे. पण एखाद्या व्यक्तीला राष्ट्रपिता म्हणताना शंभर नाही लाख वेळा विचार करावा. राष्ट्र हि भावना आणि आणि ती अमर्त्य बाब आहे. तिचा कोणी पिता असु शकत नाही. प्रत्येक शब्दाला एक अर्थ आहे, शब्द ढिलेपणाने कसाही वापरणे हे त्या शब्दाचे आणि आणि त्या शब्दामागे असलेल्या भावनेचे अवमुल्यन आहे. तेव्हा ऐर्यागैऱ्या कोणालाही रा ष्ट्रपिता असे संबोधन करु नये अस मला वाटत. इतिहासाचे अभ्यासक , विश्लेषक गांधींना श्रीयुत गांधी किंवा राजमान्य राजेश्री गांधी किंवा गांधीजी असे म्हणु शकतात. गांधीभक्त महात्मा म्हणु शकतात. पण त्यांना वा अन्य कोणाही व्यक्तीला राष्ट्रपिता संबोधण्याला मात्र माझा तीव्र आक्षेप आहे. गांधी राजकारणात येण्यापुर्वीच राष्ट्र अस्तित्वात होते हे सिध्द करण्यास फार लांबची साक्ष कशाला? गांधीजींचे राजकिय गुरु गोपाळ कृष्ण गोखले यांनीच गांधी राजकारणात येण्यापुर्वी पासूनच हे राष्ट्र अस्तित्वात होते , आहे हे नेमस्तांनी केल...

शुध्दीबंदी बद्दल ब्राह्मण वर्गाला अथवा सवर्णांना दोष देत असतानाच परधर्मात बलाने बाटवलेल्या हिंदुंच्या शुध्दीकरणाच्या घटना सुध्दा खुप घडत असत हे पण लक्षात घेतले पाहिजे. शुध्दीबंदी मुळे हिंदुंनी स्वत:चे नुकसान करुन घेतल्याची बरिच उदाहरणे असली तरी अगदी विरुध्द उदाहरणे सुध्दा आहेत. १.इस्लामच्या आणि ख्रिश्चनांच्या आक्रमणापुर्वी आलेले सर्व शककुशाणादी आक्रमकांनी हिंदु बौध्दादी भारतीय धर्मच स्विकारुन भारतीय संस्कृती स्वीकारुन मुख्य प्रवाहात सामि ल होणेच पसंत केले. नंतर मात्र प्रश्न निर्माण झाले.  सर्वप्रथम सिंधुच्या तीरावर देवल ॠषी नावाच्या एका ब्राह्मणाने मुस्लिम आक्रमकांनी बाटवलेल्या हिंदुंच्या शुध्कदीरणासाठी एक नविन स्मृती लिहिली ती देवलस्मृती म्हणून प्रसिध्द आहे. या आधारे बऱ्याच प्रमाणात हिंदुंना शुध्द करुन घेतले गेले. २. सेंट झेवियर याने पोर्तुगीझ राजवटीत अनेक बरेवाईट प्रयत्न करुन हिंदुंचे ख्रिश्चनीकरण केले. पण त्याच्या प्रयत्नांना मुख्य अडथळा असे तो ब्राह्मणांचा होता. सेंट झेवियर ने पोर्तुगीझ राजाला हिंदुंच्या बाटववाबाटवीत येणाऱ्या अडथळ्यांविषयी एक पत्र लिहिले ते असे, "..... ...

मी परंपरावादी सुधारक आहे. परदेशी संस्कृती आयात करुन इथे जे निर्माण झालय ते नष्ट करण्यापेक्षा आहे तीच संस्कृती , प्रथा व परंपरा यात कालानुरुप सुधारणा करण्याच्या मताचा मी आहे. भारतीय संस्कृतिच्या वटवृक्षाची पाळेमुळे या मातीत खोल अशी हजारो वर्षे रुजलेली आहेत. या महावृक्षाखाली अनेक पिढ्या उत्तम व सुखी आयुष्य जगत आल्या आहेत. अशा सांस्कृतिक वृक्षाच्या छायेत बांडगुळे , परजीवी तयार झाली असेल तर ती निपटुन काढण, तण माजले असेल ते साफ करणे , झाडाला किड लागलेली असेल तर योग्य ती औषध फवारण ी करण हे जास्त मान्य आहे. पण आहे ते सगळच वाईट, आमचा प्रत्येक सण वाईट , आमची प्रत्येक गोष्ट पर्यावरणाला हानीकारक मानून हवामानाला न मानवणाऱ्या परकिय रोपट्यांची हट्टाने लागवड करण, आमचे पूर्वज मुर्खच , त्यांना काहीच कळत नव्हत अस मानून आयात केलेल्या विचारांना समाजावर थोपवण आणि स्वकियांची निंदा आणि पुर्वजांची नालस्ती करण यात काही पुरुषार्थ आहे अस मला वाटत नाही. व्यक्तीगत आयुष्यात मी नास्तिक आहे, मी स्वत:ला पुरोगामी विचारांचाच मानतो. विवेकवाद व बुध्दीवादाचा मी चाहता आहे. माझा हा विवेकवाद मला स्वत:च्या संस्कृतीचा ...

लंडनमध्ये अभिनव भारताने काम केले तसे लाला हरदयाळ यांनी १९१५ च्या सुमारास स्थापन केलेल्या गदर पार्टीने भारतीय स्वातंत्र्य लढयात मोलाचा सहभाग घेतला. लाला हरदयाळ हे गदर पर्टीचे संस्थापक. सावरकरांप्रमाणेच तेही शामजी कृष्ण वर्मांच्या सहवासात आले व कट्टर राष्ट्रवादी बनले पुढे अमेरिकेत जाऊन त्यांनी गदर पार्टीची स्थापना केली व अमेरिकेत सुध्दा इंडिया हाऊस निर्माण केले. गदर पार्टीनेच सावरकर कोलु फिरवत आहेत असे काल्पनिक चित्र काढुन अमेरिकेत वाटले होते आणि आवाहन केले कि आपले देशबंधु अंदमानात पिसत असताना तुम्ही देशासाठी काय करणार आहात? अभिनव भारत प्रमाणेच गदर पार्टीच्या नेयांनी सैंन्यात बंड घडवुन आणण्याचा प्रयत्न केला. त्याला अनुसरुन सिंगापुर येथील ब्रिटीश सैंन्याच्या छावणीत भारतीय सैनिकांनी बंड केले. सुमारे सातशे सैनिकांनी या उठावात भाग घेतला. बारा ब्रिटीश अधिकारी यात ठार झाले. मात्र शेवटी बंडखोरांचा बिमोड झाला. सत्तेचाळीस भारतीय सैनिकांना फाशी देण्यात आले. गदर पार्टी लाला हरदयाळ यांनी स्थापन केली होती. याचे स्वरुप अभिनव भारत प्रमाणेच संपुर्ण निधर्मी आणि हिंदी राष्ट्रवादी होते. या...

१. वाघाचे कातडे पांघरलेले गाढव एका धोब्याजवळ एक गाढव होते. गाढवाला खूप काम करावे लागे. धोब्याला फारसे पैसे मिळत नसत तर तो तरी गाढवाला किति खाऊ पिऊ घालणार? एके दिवशी धोब्याला वाघाचे कातडे मिळाले. त्याने आपल्या गाढवाच्या अंगावर पांघरले. लोक गाढवाला वाघ समजून घाबरतील आणि गाढवाला खाऊ पिऊ घालण्याचा खर्च वाचेल, परस्पर भागेल असे त्यास वाटले. त्याचा अंदाज बरोबर ठरला. शेताच्या राखणदारांना वाटे खराच वाघ आला आहे. ते घाबरुन दुर पळत. गाढवाची मात्र खरोखरच चैन झाली. शेतात रात्री मनमुराद खावे व मस्त ताणून द्यावी, असा दिनक्रम खूप दिवस चालला. गाढव एव्हाना गलेलठ्ठ झाले. त्याला धडपणे पळता येईना. एके दिवशी दुरून त्याला गाढवीचा आवाज ऐकू आला. न राहवून त्यानंदेखील प्रतिसाद दिला. वाघाचे सोंग बाहेर आले. गाढवाच्या ओरडण्याने राखणदार जागा झाला आणि गाढवाला चांगलाच चोप मिळाला. २. गाढवाचा गाढवपणा एक गाढव होत. व्यापारी त्याच्यावर बराच माल लादुन नेत असे. एके दिवशी व्यापाऱ्याने मिठाच्या गोणी गाढवाच्या पाठीवर लादल्या. प्रवासात नदी पार करताना सारे मीठ नदीच्या पाण्यात विरघळुन गेले आणि गाढवाचा भार हलका झाला...

१९६७ साली भारताने आपला विसावा स्वातंत्र्य सोहळा साजरा केला. त्या वेळेस तत्कालीन ब्रिटिश राजदूत ‘जौन फ्रिमन’ यांना विचारण्यात आले की, ब्रिटिशांसाठी असा कुठला निर्णायक क्षण होता की, भारताला स्वातंत्र्य देण्याशिवाय पर्याय नाही असे लक्षात आले. त्यावेळेस ब्रिटिश राजदूतांनी नि:संदिग्ध आणि अतिशय स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, १९४६च्या नौसनिक उठावामुळे भारताला स्वातंत्र्य देण्याशिवाय पर्याय नाही, हे लक्षात आले. ब्रिटिश राजदूतांनी म्हटल्याप्रमाणे भारताला स्वातंत्र्य देण्याशिवाय पर्याय नाही, असे ब्रिटिशांना लक्षात आणून देणाऱ्या या घटनेची आठवण गेल्या ७० वर्षांत फारशी कधीच, कशी कुणालाच झाली नाही? किंवा भारतीय स्वातंत्र्ययुद्धांच्या इतिहासातील महत्त्वाची अशी ही घटना अनुल्लेखानेच का मारण्यात आली? १८५७ चा उठाव, उमाजी नाईक, वा.ब.फडके , चाफेकर बंधु, सावरकरबंधु, गदर , १९४२ ची हिंसक चळवळ, पत्री सरकार, आझाद हिंद सेना आणि नाविक दलाचा उठाव अशी एकामागुन एक अशी तेजस्वी सशस्त्र क्रांती परंपरा देशाला आहे. स्वातंत्र्य लढ्यातला एक भाग नि:संशय पणे गांधी व राष्ट्रिय सभेकृत जनजागृती होती हे नाकारता येत नाही. ...

ब्रिटीश अधिकाऱ्यांचे वध करुन शासन यंत्रणा खिळखिळी करणे एवढा एकच मार्ग सावरकरांच्या "अभिनव भारत" संघटनेचा उद्देश होता असा आपला सर्वसाधारण समज असतो. शालेय इतिहासत एक दोन वाक्यात हा इतिहास संपवला जात असल्याने अस होत. प्रत्यक्षात ब्रिटीश अधिकाऱ्यांना मारणे हा सशस्त्र क्रांतीचा फक्त एक लहानसा भाग होता. मुळ उद्दीष्टे पुढिल प्रमाणे होती. १. स्वदेशीचा पुरस्कार, बहिष्कार तंत्र व रष्ट्रिय शिक्षण या द्वारे लोकजागृती करण २.परदेशात शस्त्रे खरेदी करुन गुप्तपणे भारतात पाठवणे ३.जिथे शक्य असेल तिथे गनिमी काव्याने युध्द चालु ठेवणे ४. ब्रिटीशांच्या सैन्यातील भारतीय जवानांमध्ये स्वातंत्र्याच प्रचार व ब्रिटीशांविरुध्द असंतोष भडकवुन त्यांना ब्रिटीशांविरुध्द लढ्यात सामिल करुन घेणे ५. युरोपात युध्दे (/ महायुध्द) सुरु होण्याच्या संधी ची वाट पहाणे, हे सुरु झाले की भारतासाठी स्वातंत्र्याची दारे उघडी होतील आअ अभिनव भारताच्या सदस्यांना विश्वास होता. अभिनव भारत चे प्रमुख व अध्यक्ष होते स्वातंत्र्य्वीर सावरकर आणि उपाध्यक्ष होते व्हि.व्हि.एस.अय्यर. स्फुर्तीदायक व प्रेरक अशा ऐतिहासिक गोष्टी स...

गांधींनी डॉ. हेडगेवार हयात असताना एकदा वर्ध्याला संघशाखेला भेट दिली होती. संघाची शिस्त, अस्पृश्यतेचा अभाव, साधेपणा यांनी ते अत्यंत प्रभावित झाले होते. संघकार्याविषयी गांधींना आस्था व आदर होता. असे गांधी साहित्यातच छापले गेले आहे. संघाच्या हिंदु धर्म व सांस्कृतिक कार्याविषयी गांधींना आस्था होती Collected works of Mahatma Gandhi Vol 96 मध्ये पृ. ३८० वर हे छापले गेले आहे. 492. SPEECH AT R. S. S. RALLY1 NEW DELHI, September 16, 1947 Gandhiji said that he had visited the Rashtriya Swayamsevak Sangh camp years ago at Wardha, when the founder Shri Hedgewar was alive. The late Shri Jamnalal Bajaj had taken him to the camp and he (Gandhiji) had been very well impressed by their discipline, complete absence of untouchability and rigorous simplicity. Since then the Sangh had grown. Gandhiji was onvinced that any organization which was inspired by the ideal of service and self-sacrifice was bound to grow in strength. But in order to be truly useful, self-sacrifice had to be ...

फाळणीच्या प्रसंगी गांधींनी हिंदुंसाठी कार्य केले हिंदुमहासभेने वा हिंदुत्वनिष्ठांनी काय केले असा प्रश्न विचारला जातो. त्याचा भावार्थ असतो की हिंदुंसाठी खरे प्रयत्न गांधींनीच केले गांधी हत्यारे तमाशा पहात बसले होते. हे वास्तव नाही, गांधी हत्येच्या कटात शिक्षा झालेले श्री. करकरे व हिंदु सभा यांनी नौखाली व अन्यत्र हिंदुंना केलेले सहाय्य या संबंधी माझा एक लहानसा लेख व हिंदुमहसभेच्या प्रतिवृत्तची लिंक ********************** नौखालीतील अत्याचारांच्या वार्ता अतिशय भीषण होत्या. बंगाल हिंदुसभेने या संबधात एक पुस्तिका (श्वेतपत्रिका) प्रसिद्ध केली. गांधीजींनीही नौखालीत लष्कराच्या संरक्षणात भेट दिली. हिंदुसभेचे अनेक कार्यकर्ते नौखाली , बंगाल मधे गेले व त्यांनी मदतकेंद्रे सुरु केली. हिंदुसभेचे कार्यवाह व सावरकरांबरोबर अंदमानात असलेले क्रांतीकारी आशुतोष लाहिरी व डॉ.श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांनी मदत कार्य सुरु केले व हिंदूंसाठी सहाय्य निधीची मागणी केली. नगर हून हिंदुसभेचे एक कार्यकर्ते श्री.विष्णु रामकृष्ण करकरे यांनी महाराष्ट्रातून निधी गोळा करुन सोबत चार कार्यकर्ते घेऊन पूर्व बंगाल मधे गेले. गांध...

फाळणीनंतर पाकिस्तानच्या वाट्याला जे ५५ कोटी रुपये देणे निघत होते ते लगेच देण्याचा हट्ट गांधींनी धरला हे गांधीहत्येचे तत्कालिन कारण झाले असे गांधीहत्येह्च्या कटात सहभागी असलेले व नथुराम गोडसे यांचे बंधु श्री.गोपाळ गोडसे यांचे प्रतिपादन होते. हे देणे अशावेळी दिले गेले ज्यावेळी पाकिस्तानने टोळीवाल्यांच्या वेषात आपले सैन्य काश्मिरात घुसवले होते. देणे द्यायचे होते ते पाकिस्तानने सैन्य माघारी घेतल्यावर दिले असते तर योग्य होते व तसाच योग्य निर्णय भारत सरकारने घेतलाही होता, पण गांधींनी हे देणे द्याच म्हणून उपोषण केले व त्यानंतर लगेचच सरकारने गांधींच्या दबावाला बळि पडुन आपला आधीचा निर्णय फिरवुन हे पैसे पाकिस्तानला द्यायचा निर्णय घेतला. गांधीजी अशा प्रकारे भारताच्या आंतराष्ट्रिय धोरणांवर समांतर सत्ताकेंद्र होऊन भारताच्या हिताच्या विरोधी निर्णय घेण्यास स्वतंत्र भारत सरकारला भाग पाडत होते, वेठीस धरत होते व ते असेच जगत राहिले तर सातत्याने आपला प्रभाव भारत सरकारच्या धोरणांवर टाकण्याचे काम करत राहतील या भीतीने खुन्यांनी हे आततायी कृत्य केले असा नथुरामवाद्यांचा दावा होता व असतो. गांधी हत्येचे ...