उस्फुर्त

हज यात्रेला मिळत असलेली सबसिडी बंद करण्याचा निर्णय परस्पर घेणे योगी आदीत्यनाथांच्या हाती नसला तरी मानस सरोवरासाठी सबसिडी देण्याची त्यांनी घोषणा केली आहे, हि एक चांगली गोष्ट आहे. केंद्र सरकारने काही वर्षांनी योग्य वेळ येताच वाटल्यास सर्वच बंद करावे. पण आता मानस सरोवर यात्रेला जास्तीत जास्त हिंदुंनी जावे. अर्थात हि यात्रा काही सोपी नाही. हि यात्रा करण्यास फिटनेस अर्थातच महत्वाचा असतोे, त्या वाचून यात्रेकरु होण्यास परवानगीच मिळत नाही. मानस सरोवराचे सौंदर्य अप्रतिम आहे. आपला एक सांस्कृतिक , धार्मिक आणि राष्ट्रिय सीमावर्ती विभागातला ठेवा, स्वातंत्र्यानंतर आपणास लाभलेल्या व आपण निवडलेल्या ढिसाळ नेतृत्वामुळे आपल्या हातातुन गेल्याचे दु:ख होते. या यात्रेचा आणि सबसिडिचा काही हिस्सा चीनला जात असला तर ते पाप जुन्या राज्यकर्त्यांचे आहे. ज्यांना हा हिस्सा चीनला जातो आहे म्हणून दु:ख होते त्यांनि चीनी मालावर बहिष्कार घाला म्हणुन प्रचार करणे , व स्वत:ही तो अमलात आणणे हे जास्त व्यावहारीक आहे. चीनला यात्रेतुन जाऊ शकणाऱ्या पैशांपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त पैसा चीनी मालामुळे जातो आणि देश...

माझी बेहेरेंबरोबर दोनदा भेट झाली. माझे काही लेख / पत्रे त्यांनी छापलीही होते. सोबत मधुनच माझा सावरकर सिनेमाच्या संदर्भात श्री. सुधीर फडक्यांशी थोडासा वादविवादही झाला होता. मी बेहेऱ्यांची एकदा त्यांच्याच कार्यालयात भेट घेतली होती. मी ज्यांच्या ओळखीने आणि ज्या संदर्भात त्यांना प्रथम भेटलो होतो, त्यांच्याशी बेहेऱ्यांचा विसंवाद होता. ते मला त्यावेळी माहीत नव्हते. त्यामुळे आमची भेट फारशी सुखावह झाली नाही. मला लेखनाला फारसे प्रोत्साहनही त्यांनी दिले नाही. पण माझा बेहेऱ्यांविषयी आदर कायमच होता. पण त्यावेळी मी दिलेला लेख काही सोबत मध्ये छापुन आला नाही, पण नंतरचे छापुन आले. दुसऱ्यांदा भेट झाली ती सातारच्या सावरकर साहित्य संमेलनात. ती भेट ५-१० लोकांच्या गराड्यातली होती. साताऱ्यात त्यांनी बाळासाहेब ठाकरेंबरोबर एकाच व्यासपीठावर भाषणे केली होती. संमेलनात आणि नंतर सार्वजविक सभेत. सातारचे दैनिक "ऐक्य" बहुदा त्याच दिवशी सुरु झाले होते. महाराष्ट्रातले वातावरण हिंदुत्वाने भारले जाऊ लागले होते. त्यांची भाषणं लेखणीप्रमाणेच प्रभावी वाटलीे. संमेलनात जेव्हा थोडी बेशिस्त माजली...

सामनाचे पत्रकार व कार्यकारी संपादक राऊतांनी भागवतांचे नाव राष्ट्रपती पदा साठी सुचवणे किंवा परवा माझ्या फेसबुक वॉल वर येऊन ज्येष्ठ पत्रकार श्री. प्रकाश अकोलकर यांनी येऊन असंबध्द पध्दतीने मूळ विषयाचे विषयांतर करुन "मग करा ना भागवतांना राष्ट्रपती" हे पालुपद वारंवार आळवणे या सगळयाची मजा वाटते. ज्यांना राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे आणि त्यांच्या कार्यपध्दतीचे कणभरही ज्ञान आहे, त्यास, भागवतांना संघाने राष्ट्रपतीपदासाठी निवडणे अथवा भागवतांनी ते स्वीकारणे अथवा या सुचनेमुळे सर्वसामान्य संघस्वयंसेवक सुखावला असेल अस वाटण हे सगळच असंभव होते. संघस्वयंसेवकाला भागवत राष्ट्रपती होणे अथवा न होणे यावर विशेष काही स्वारस्य असेल अस कुठेही जाणवल नाही. त्यांनी तशा काही भावना प्रकट करण हा त्यांचा स्वभावही नाही. ज्यांच सगळ राजकारण आणि आयुष्यच पदांभोवती फिरत असत , त्यांची विचारांची झेपच मुळात तितकी तोकडी आहे , ज्यांना संघाचा राजकारणात सहभाग नाही हेच मान्य नाही ते असे तारे तोडत असतात. त्यात राऊत काय अकोलकर काय पत्रकारच, तेव्हा सध्याच्या पत्रकारांची पत्रकारीता पहाता जिथे ते जनमताचा अ...

हिंदु नववर्षाच्या शुभेच्छा असा मुद्दाम हिंदु शब्दाचा उल्लेख करावा का न करावा? जर आपण १ जानेवारीला ख्रिश्चन नव-वर्षाच्या शुभेच्छा असा उल्लेख करत नसु तर मुद्दाम हिंदु नववर्ष असा उल्लेख का करायचा? नुसताच नववर्षाच्या शुभेच्छा एवढच का म्हणु नये, असा काहिंचा प्रश्न आहे . गुढी पाडवा हे नुसत मराठी नववर्ष म्हणण तर त्याहून जास्त चुक आहे. मराठी असण्या नसण्याशी याचा संबंध नाही. १ मे हा महाराष्ट्र दिन (किंवा जागतिक कामगार दिन) तस गुढी पाडवा फक्त महाराष्ट्राशी संबंधित नाही. पण व्यवहारात जो पर्यंत १ जानेवारी हा नविन वर्षाचा प्रारंभ मानला जातो तोपर्यंत आणि त्यामुळे हा हिंदु नववर्षाचा म्हणावे लागेल. वस्तुत: निसर्गचक्राप्रमाणे सुर्याचा मेषेतला प्रवेश, वसंत संपात हेच वास्तविक नववर्ष मोजण्यास प्रारंभ करायचा दिवस. त्यामुळ गुढी पाडवा हा अगदी शास्त्रशुध्द नैसर्गिक दिवस. अगदी जगभर हिच नैसर्गिक पध्दत नववर्षारंभासाठी होती. कारण पुर्वी म्हणजे १६ व्या किंवा १७ व्या शतकापर्यंत चैत्र गुढीपाडव्याच्याच सुमारास येणारा १ एप्रिल हाच नविन वर्षारंभ युरोपचाही होता. नंतर एका राजाने तो बदलुन १ जाने वार...

गुढी पाडवा काश्मिरात हिंदुंच्या तुर्कांवरिल विजयाप्रीत्यर्थ साजरा होई असा स्पष्ट उल्लेख अल्‌बेरुनी हा अरबी प्रवासी , लेखक आपल्या प्रवासवर्णनात सन १००० ला इतक्या जुन्या कालात करतो . "अगडुस" असा शब्द वापरलेला दिसतोय त्याला उच्चार करता आला तसा. तरीही जो अपप्रचार होतो त्याविषयी काय बोलायच कप्पाळ. सण जुना तर आहेच पण अगदी काश्मिरात पण साजरा केला जाई. महाराष्ट्राबाहेर हा सण साजरा होतो आजही. अल्‌ बेरुनी चा जीवनकाल 4 September 973 ते 9 December 1048 म्हणजे किमान १००० वर्षे हा सण स ाजरा होत असल्याचा ऐतिहासिक पुरावा सिध्द झाला. महाराष्ट्राबाहेर काश्मिरलही होत असल्याचे सिध्द झाले तुर्कांवरील म्हणजे मुसलमानांवरील विजयाचे प्रतिक असल्याचे सिध्द झाले. अगुडस हा शब्द नेमका कळत नाही पण गुढीशी साधर्म्य आहे. कर्नाटक, तामिळनाडु इ/ ठिकाणि उगडी या नावे हा साजरा करतात, अर्थात शब्द काय हा विषय इथे गौण आहे. कारण मुट्टाई राजा या उच्चारालाही काही अर्थ नाही. लेखक परकिय असल्याने चुकिचे उच्चार सर्रास आढळतात. (तपशील राजतरंगिणीत शोधावा लागेल . राजतरंगिणी हा काश्मिरचा अधिकृत व समकालिन...

एखाद्या थोरामोठ्याचे, व्यक्तीचे चार-दोन शब्द पकडुन त्याच्या समग्र विचारविश्वाच आकलन किंवा चरित्र वा कार्य यांचा निष्कर्ष काढायचा नसतो. विशिष्ट वाक्य अथवा वाक्यांचा समूह पकडुन आकलन करताना, ती वाक्ये कोणत्या संदर्भात आहेत कोणाला उद्देशुन आहेत, कोणत्या परिस्थितीत आहेत त्याचा विचार करायचा नाही आणि त्या व्यक्तीवर आपल्या सोयीचा शिक्का मारायचा, सोयीप्रमाणे वापरायचे किंवा वैचारिक प्रतिस्पर्ध्याला आपण कसे नामोहराम केले अशा आविर्भावात ती वाक्ये फेकत रहायची हा पायंडा पडत चालला आहे. आप ण साधी माणस सुध्दा प्रसंगानुरुप बोलतो. मुलांना तु लहान आहेस तुला नाही कळायच अस एका प्रसंगात म्हणतो आणि कदाचित तासाभरातच अरे तु मोठा झालास जबाबदारीने वागायला हवस असही म्हणतो. कारण देश - काल- परिस्थिती चे संदर्भ असतात. तो दुटप्पीपणा नसतो. मोठ्या व्यक्तींना तेच लागु आहे. विभिन्न परिस्थिती आणि विभिन्न माणसे हाताळताना त्यांच वागण , विचार व उपदेश वेगवेगळे असतात. थोरा मोठ्या व्यक्तींना आपल्या पेक्षा कितीतरी मोठ्या प्रसंगांना , विविध वयोगटांना, विचारगटांना अथवा समाजगटांचे भान ठेवायचे असते. वाचकांचे वा...

खरतर कोणतीही ऐतिहासिक वास्तु ची नासधुस करण, तिच्यावर राग काढण मला योग्य वाटत नाही. त्यामुळे जीना हाऊस ला धक्का पोचवु नये अस तात्विक मत आहे. पण ज्या प्रकारे भारतात ढिलाई चालते ती पहाता हा कळीचा मुद्दा नक्कीच बनतो. शिवाजी महाराजांनी मरणान्तानी वैराणी या हिंदु धर्मनीतीस अनुसरुन, रावणाचे अंत्यसंस्कार करणाऱ्या आदर्श श्रीरामाच्या पावलावर पाऊल टाकून अफजलखानाचे त्याच्या त्याच्या धार्मिक कल्पने प्रमाणे योग्य ते विधी करवुन घेतले. शिवाजी महाराजांनी अफजलखानाचे थडगे बांधले का नाही हा मुद्दा तर ऐतिहासिक दृष्ट्या वादग्रस्तच आहे. तसा समकालिन पुरावा उपलब्ध नाही. १९३५ पर्यंत ती एक साधी कबरच होती असे उपलब्ध छायाचित्रावरुन दिसते. पण आता त्याचे फार मोठेे अवडंबर झाले आहे. एका किरकोळ झोपडिवजा थडग्याचे प्रचंड मोठ्या दर्ग्यात रुपांतर झाले आहे. कोर्टाने आदेश देऊनही हे अधिक झालेले बांधकाम अद्यापही पाडले गेलेले नाही. मरणान्तानी वैराणि इ. आदर्श कल्पना न बाळगता ब्रिटीशांनी शनिवारवाडा अथवा गडकिल्ले यांना भारतीयांना प्रेरणा ठरतील अशी स्मारके बनवु दिले नाही. उलट अशा स्मारकात पण जातीवाद आणणारे घटक...

राशबेहारी बोस यांचे आझाद हिंद सेनेतले महत्व वादातीत आहे. तथापी त्यांनी सावरकरांचे हिंदुत्व मान्य केल्याने आणि जपान हिंदुमहासभेचे ते अध्यक्ष असल्याने, गांधी कॉंग्रेस चे कट्टर विरोधी असल्याने व सावरकरांशी त्यांच्या असलेल्या जवळीकी मुळे एकुणच भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याच्या इतिहासात त्यांना गौणत्व आले आहे. आझाद हिंद सेनेचे संस्थापकच मुळात हिंदुमहासभेचे अध्यक्ष राशबेहारी बोस असून त्यांनी व त्यांच्या सहकाऱ्यांनी तयार केलेया ४५००० ते ५०००० सैन्याचे नेतृत्व सुभाषचंद्रांकडे, त्यांचे तर ुण वय आणि तडफ यामुळे चालुन आले. राशबेहारींचे महत्व वादातीत आहे, लॉर्ड हार्डींग्ज वर बॉम्ब टाकून पळून जाणारे राशबेहारी वृध्द झाल्याने नियतीने हे काम सुभाषचंद्रांवर सोपवले व राशबेहारी हे आझाद हिंद चे प्रमुख आजीवन सल्लागार झाले. सुभाषचंद्रांचे कर्तुत्वाचा अभिमान बाळगत असतानाच जपान हिंदु महासभेचे अध्यक्ष राशबेहारींनी त्यांच्या साठी ५०००० सैन्याची बेगमी आधीपासूनच करुन दिली होती ही नाकारायचे कहीच कारण नाही. राशबेहारी हे कट्टर हिंदुत्ववादी होते , सावरकरांशी झालेल्या पत्रव्यवहारमुळे त्यांच्या हिंदु...

मौलाना आझाद यांचा जन्म ११ नोव्हेंबेअर १८८८ या दिवशी मक्का, सौदी अरेबिया येथे झाला. संपुर्ण मूळ नाव सय्यद अबुल कलाम घुलाम मुहियुद्दून अहमेद संक्षेपाने मौलाना आझाद म्हणून ओळखले जाऊ लागले. आझादांचे वडील हे बंगाली मौलाना सय्यद मुहम्मद खैरुद्दीन अहमेद अल्‌ हुसैनी. आझादंनी हनाफी मझहिब, मलिकी. शफी आणि हनबाली फिक्‌ह, शरियत, गणित, तत्वज्ञान, जगाचा इतिहास आणि विज्ञान आदी विषयात त्यांच्या साठी खास नेमलेल्या शिक्षकांकडे शिकुन  प्राविण्य मिळवले होते. वयाच्या तेराव्या वर्षी. झुलेखा बेगम नामक मुस्लिम मुलीशी त्यांचा विवाह झाला. कुराण ब हदीस चा अन्वयार्थ लावणारे विपुल लेखन मौलानांनी केले आहे. भारतात ज्यांचा जन्मही झाला नाही असे, जन्माने निसर्गत: मिळणाऱ्या नागरीकत्वाचा विचार करता अरबस्थानचे (मक्केचे) नागरीक असलेले, मुस्लिम धर्माचे मौलवी भारताचे पहिले केंद्रिय शिक्षण मंत्री होते. योगी आदित्यनाथ हे गणिताचे पदवीधर आणि हिंदु तत्वज्ञानाचे अभ्यासक असुन नाथपंथी आहे. उत्तर भारतातलेे रहिवासी आहेत. तन मनाने हिंदुस्थानी आहेत. मौलाना आझाद फाळणी संबंधात व हिंदु - मुस्लिम प्रश...

March 25 at 9:48am  ·  महाराष्ट्र हा शाहु,फुले, आंबेडकरांचा असे वाक्य सुमारे १९९५ ते २०१४ पर्यंत वारंवार ऐकु यायचे. या मागचा नेमका विचार काय? मी यावर एक सविस्तर लेखन करणार आहे, पण त्यापुर्वी थोडी चर्चा करता येईल का? माझ्या डोक्यातले मुद्दे साधारण असे होते व काल रात्री मनात सविस्तर लेखही तयार होता. (रात गयी बात गयी म्हणून सध्या त्याचे ठळक मुद्दे मांडतो. काही स्मृतीतून निसटुन गेलेत. चर्चेच्या ओघात मांडतो, सध्या हा कच्चा लेख समजावा. तसच शाफुआ म्हणजे शत्रू नव्हेत पण त्यांच्या त्यांच्या जागी व काळाच्या  गरजेप्रमाणे ते ठिक असतील काही प्रमाणात, पण महाराष्ट्राची आताची गरज शि.आ.सा.) १. या तीनही नावात शिवाजी महाराजांचे नाव समाविष्ट का नाही? २. या तिन्ही नावांचा भारतीय राजकिय स्वातंत्र्य लढ्याशी का संबंध नाही? ३. हे तिनही जण साधारणत: परकिय व परधर्मिय ब्रिटीश सत्तेशी चांगले संबंध राखून होते. ४. शाहुंचा अपवाद वगळता (ते हिंदु धर्मचे व वेदांचे अभिमानी) फुले यांचे हिंदु धर्माीविषयीचे लेखन आक्षेपार्ह आहे , ती आगरकर वा सावरकरांच्या हिंदुंचे हित साधणा...

लोकांच्या जीवनशैलीवर प्रभाव टाकुन नको असलेल्या गरजा निर्माण करुन जास्तीत जास्त फायदा देणाऱ्या वस्तुंची निर्मिती, अव्वाच्या सव्वा नफा मिळवण्याची दारुण इच्छा, त्यापायी तयार केली जाणारी भ्रष्टाचारी यंत्रणा, व्यक्ती स्वातंत्र्याचा अफाट गौरव करुन चंगळवादी जीवनशैली निर्माण करण हि सर्व भांडवलशाही ची काळी बाजू. या उलट भांडवलदार हा उद्योगधंद्यांना चालना देतो, लोकांना रोजगार मिळववून देण्यास सहाय्यभूत होतो. आपली पुंजी मागणी/पुरवठा च्या दोलायामान स्थितीची जोखिम पत्करुन गुंतवत असतो, त्या ला त्यासाठी अचुक अंदाज व बुध्दीचा वापर करावा लागतो. भांडवली विचारात गुणवत्तेचा अधिक विकास होतो. सततच्या स्पर्धेमुळे ग्राहकांना निवडीचे जास्त जास्त पर्याय सतत निर्माण होत रहातात. इ. चांगली बाजू. साम्यवाद आणि भांडवलशाही दोन्हीतला सुवर्णमध्य साधणारी आणि समाजवादाला प्राधान्य देणारी कल्याणकारी शासन ही आपली आर्थिक नीती जास्त चांगली आहे. सावरकरांनी हिच नीती हिंदुमहासभेच्या अध्यक्षपदावरुन "राष्ट्रीय वर्गहितांचा समन्वय" या नावे मांडली होती . जागतिकीकरणाच्या रेट्यामुळे आपली अर्थव्यवस्था भा...

भाजपाने सावरकर गौरवासाठी केलेली कार्ये १. लोकसभेत सावरकरांचे तैलचित्र लावले. २. अंदमानच्या विमानतळाला सावरकरांचे नाव दिले. ३. सावरकर चित्रपटासाठी सुधीर फडके यांना सहाय्य, निधि जमवण्यासाठी वाजपेयींची अमेरिकेत भाषणे. चित्रपट प्रदर्शित जाल्यानंतर ठिकठिकाणी प्रदर्शनासाठी प्रयत्न.  ४. अंदमानात एका गुंड आणि हिडीस अशा कॉंग्रेसी मंत्र्याने उखडलेले स्मारक परत बांधले. ५. सावरकर जयंतीला लोकसभेत श्रध्दांजली वहाण्याची पध्दत कॉंग्रेसने बंद केली ती मोदींनी २०१४ साली पंतप्रधान झाल्या झाल्या परत सुरु करुन सावरकरांना कृतज्ञता अर्पण केली. यापुर्वी सावरकरांच्या विशेष टपाल तिकिटासाठी १९७१ साली जनसंघाच्याच खासदारांनी विशेष प्रयत्न केले. इंदिरा गांधींनी सुध्दा सावरकरांचे महत्व जाणुन सावरकरांचे विशेष टपाल तिकिट काढले. इंदिरा गांधींनी टपाल तिकिटाला हिरवा कंदील देण्याबरोबरच सावरकर स्मारकासाठी पण वैयक्तिक अशी रु. १००००/- ची देणगी दिली या दोन गोष्टींचा उल्लेख करण आवश्यक आहे. त्याव्यतिरिक्त सावरकरांचेच एकेकाळी सहकारी असणारे व खासदार झालेले राजा महिंद्रप्रताप यांनी  सन १९५७ ला एक विशेष प्रस्ता...

वृत्तवाहिनीवरच्या चर्चेत काल कोणीतरी "मोदीवाद" निर्माण झाला आहे असा दावा केला. दावा करणारा मोदी भक्त नव्हता विरोधकच होता असे मला वाटते. तो नमोभक्त असो वा नमोरुग्ण, पण "मोदीवाद" हा शब्द अतिरंजित आणि निरर्थक आहे. आज फेसबुक वर पण याच शब्दाचा उल्लेख केला गेला आहे. मोदीवाद निर्माण करायला मोदींना बरच लेखन व चिंतन करण गरजेच आहे. कोणाचाही स्वत:चा एक वाद , विचार शाखा निर्माण होताना त्याने विशिष्ट तत्वज्ञान मांडाव लागत. बोलताना होणाऱ्या तपशीलातल्या चुका क्षमेस पात्र नसतात. स्वत:च्या  चिंतनातून जे तत्वज्ञान तयार होते त्याच्या व्याख्या पक्क्या असाव्या लागतात व सहसा त्या निरपवाद कराव्या लागतात. आपल्या तत्वज्ञानाची सुत्रबध्द पध्दतीने मांडणी करावी लागते. आयुष्यात एक सुसंबध्दता असावी लागते. उलटसुलट भूमिका मांडणारे व परस्परविरुध्द वागणारे गांधींसारखे नेते विरोधकांनाच काय पण प्रामाणिक अनुयायांनाही गोंधळात टाकत असतात. मोदी तपशीलात अनेक चुका करतात. त्यांचे व्यावहारिक चातुर्य खूप असले तरी त्यात व्यासंग आणि पांडीत्य नाही. आदित्यनाथ योगी असोत बाळासाहेब ठाकरे असोत वा मोदी असोत त...

एखादी गोष्ट अतित असण म्हणजे विरहित असण, पलिकडे असण , टप्प्याबाहेर असण इ. आणि ग्रस्त असण म्हणत त्याने व्याप्य असण उदा. वादातीत आणि वादग्रस्त वादातीत म्हणजे वाद नसण, वादविरहित असण तर वादग्रस्त म्हणजे वाद असण वृत्त वाहिन्यांवरच्या चर्चेत मगाशी काही पक्षांच्या प्रवक्त्यांना अतित आणि ग्रस्त या जोड शब्दांचा अर्थ माहीत नव्हता असे दिसले. ज्या विषयाला वादग्रस्त मुद्दा आहे म्हणायचे होते तिथे खुशाल वादातीत म्हणत होते. दुसराही एक शब्द अन्य प्रवक्त्या चुकीचा म्हणत होत्या याच प्रकारे अतित आणि ग्रस्त चा घोळ घालुन. आता तो शब्द विसरलो. आठवला कि देतो. उपस्थित असलेल्या कोणालाच अर्थ माहीत नव्हता. आणि हे आज नाही बरेचदा घडलेले आहे. कोकणातला एक माजी मंत्री शासकिय अधिकाऱ्यांसमोर आम्ही सर्व योजना सदोष करुन टाकणार आहोत असे म्हणायचा.एखाद्या शब्दामागे "स" लावला की काहीतरी भारी अशी त्यांची समजुत असावी. समृध्द , सधन, सखोल सारख सदोष. एकुण मराठी भाषेचे अवघडच आहे दशकाच्या कालगणनेचा घोळ बरेच लेखक/स्तंभलेखक/पत्रकार दशकांची कालगणना मांडताना चुक करताना दिसतात. उदाहरणार्थ आजच्या म.टा. म...

विचारी व विवेकी माणस हि मागचा पुढचा विचार करतात. पटकन असहिष्णु होत नाहीत. मागचापुढचा सारासार विचार करुन पावले उचलण , आपल्या आयुष्याच्या नफ्यातोट्याचा ताळेबंद मा ंडुन कोणत्या प्रसंगाला किती महत्व द्यायच, विचाराला प्राधान्य द्याव का विकाराला हे तो ठरवत असतो. सर्वसाधारण ब्राह्मण माणूस हा विचारी असतो, विचारीपणा व विवेकासाठी फार मोठी बुध्दीमत्ता असायची गरज नसते. पण त्यात ब्राह्मण समाज हा सरासरीने जास्त बुध्दीवान सुध्दा असतो. जातपात तोडक मंडळासमोर केलेल्या भाषणात बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात की भारतात बुध्दीमत्ता याचेच समानार्थी नाव जणु ब्राह्मण असे आहे. याच गुणांमुळे वैयक्तिक स्वार्थात ब्राह्मण माणूस हा नक्कीच भित्रा असल्याचा आभास निर्माण होतो. होता होईल तो तडजोड करणे आणि प्रगती करणे यास तो दुबळेपणा समजत नाही. भित्रेपणाचा शिक्का बसला तरी होता होईल तो, तो अन्य समाजाशी तडजोड करत असतो. समजुतीने रहात असतो. अल्पसंख्य असल्याने त्यास झुंडशाही माहित नाही. त्यामुळे तो रस्त्यावर उतरणारा नाही. वेगळ्याच लेव्हल वर तो आपले प्रश्न सोडवत असतो. तो सहसा कायदा हातात घेत नाही. कोणास त्यास भित्रेपणा म्हणायच...

पंजाबात शीखांची मनोभूमिका गुंतागुंतीची आहे. शीख आणि आर्य समाज यात फार मोठा विसंवाद होता. पंजाबची भाषा ठरवताना संघियांनी हिंदीला प्राधान्य दिले म्हणून शीख समाज संघपरिवारावर नाराज होता. शीखांमध्ये काही फुटीर प्रव्रूत्ती फाळणीच्या काळात पण होत्या. शीख हे हिंदु नाहीत या समजाला आधी ब्रिटीशांनी व नंतर फुरोगाम्यांनी मनसोक्त खतपाणी घातले. वस्तुत: शीख पंथाची स्थापनाच हिंदुत्वाच्या रक्षणासाठी झाली मात्र हा वादग्रस्त मुद्दा आहे. काही शीख ही गोष्ट अमान्य करतात. माझ्या समजुतीप्रमाणे सहजध ारी शीख हे स्वत:ला हिंदुत्वाचा भाग मानतात , केशधारी स्वत:ला स्वतंत्र धर्म मानतात. नेमकी माहिती नाही, माझा समज आहे. तात्विक दृष्ट्या विचाअर केला तर शीख तत्वज्ञान हे रामानुजांचे विशिष्टाद्वैती तत्वज्ञानाशी साधर्म्य सांगणारे आहे. पुनर्जन्म, ८४ लक्ष योनी मधुन मोक्ष इ. कल्पना शीख पंथात आहेतच. गुरुग्रंथात संत नामदेवांसहित पंधरा हिंदु संत तर एका सुफी संताची वचने समाविष्ट आहेत. एक पोथी व दहा गुरु अशी शीखांची बांधणी आहे. इस्लामची शीखांकडे पहाण्याची दृष्टी एकच किताब, एकच ईश्वर पण प्रेषित दहा अशी काहीशी आहे. १८५० ला रणज...

नेहरु प्रचंड लोकप्रिय होते असे म्हणतात. इंदिरा गांधी पण १९७१ ला लोकप्रियतेच्या चरमसीमेवर होत्या. राजीव गांधींवरचा लोकांचा विश्वास १९८४ ला वादातीत होता. पण स्वातंत्र्यानंतरचे पहिले पंतप्रधान नसताना, राजबिंडे व्यक्तीत्व नसताना, स्वातंत्रलढ्याची पार्श्वभूमि नसताना, घराणे पाठीशी नसताना, बांगला देश निर्मिती सारखी फार मोठी घटना घडलेली नसताना अथवा सहानुभूतीची लाट नसताना सुध्दा मोदींनी लोकांना मंत्रमुग्ध केले आहे हा चमत्कार आहे. अटलबिहारींना सुध्दा इतकी लोकप्रियता मिळाली असेल असे वा टत नाही. मोदींनी कॉंग्रेसी व कॉंग्रेसेतर सर्वच पंतप्रधानांना लोकप्रियतेत मागे टाकले असावे असा माझा अंदाज आहे. भले भले जाणकार फक्त मोदींवर टिका करण्यात ते कसे हुकुमशहा होतील हे ठरवण्यात मग्न असताना जनता मोदींवर भरभरुन प्रेम करते आहे. याचे कारण माझ्यामते असे आहे की मोदींची धोरणे व निर्णय यशस्वी ठरतील का नाही हे भविष्यात कळेल, पण मोदी हे एक नि:स्वार्थी आहेत आणि खरच आपल्यासाठी काही करु इच्छीत आहेत हे लोकांना पटले आहे. मोदींवर आगपाखड करणारे तोंडाळ नेते-प्रवक्ते-सूत्रसंचालक लोकांना फारसे आवडत नाहीत. एक...